Zachować światy, których czas już przeminął. O sztuce tłumaczenia tekstów starożytnych

Hieronim ze Strydonu twierdził, że „niełatwo jest cudze pisma przekładać tak, by miejsca, które w obcym języku dobrze wyrażono, zachowały tę samą ozdobność w tłumaczeniu, ponieważ każdy język ma różne właściwości swoich wyrazów”. Dyskusje o tym, jak podchodzić do tekstu, aby otrzymać możliwie najlepszy przekład, a także o wiedzy i umiejętnościach samego tłumacza toczyły się wśród najbardziej znanych i szanowanych postaci świata starożytnego i średniowiecza. Jak zachować światy, których czas już przeminął? Kilka słów o tłumaczenia tekstów starożytnych.

Potrzebujesz świetnie wykwalifikowanego tłumacza do pomocy w przekładzie materiałów z jednego z języków starożytnych? Jeśli chcesz nawiązać współpracę z wysokiej klasy specjalistą najprościej skonsultować się z profesjonalistami z renomowanego biura tłumaczeń.

Starożytność

Septuaginta

Jednym z największych i zarazem najbardziej znanych przekładów w historii starożytności było tłumaczenie Biblii hebrajskiej na grecki, tzw. Septuaginty, w III wieku p.n.e. Warto zaznaczyć, że powszechnie przyjęło się uważać, iż jest to pierwsze wielkie tłumaczenie w świecie zachodnim.

O randze tego przekładu świadczy chociażby to, że Septuaginta była pierwszym w historii tłumaczeniem Starego Testamentu z języka hebrajskiego i aramejskiego na grekę. Datuje się ją na 250 a 150 rok p.n.e. Szacuje się, że aż 300 z 350 cytatów ze ST obecnych w Nowym Testamencie jest zgodna z wersją właśnie tego przekładu.

Debata starożytnych na temat istoty tłumaczenia

W III wieku p.n.e. rzymski komediopisarz Terencjusz postanowił dokonać adaptacji greckich komedii na język rzymski. Był to czas, kiedy wiele znamienitych postaci ówczesnego świata zastanawiało się nad tym, w jaki sposób należy zabierać się do przekładu – iść w kierunku tłumaczenia literalnego polegającego na tym, że tłumaczy słowo w słowo, czy podążać za głównym sensem utworu.

Święty Hieronim ze Strydonu był zdania, że trzeba kierować się sensem. Cyceron uważał, że praca tłumacza jest podobna do dzieła artysty i mocno sprzeciwiał się dosłowności w przekładzie. Kumaradżiwa, człowiek który być może w naszej kulturze nie jest tak bardzo znany jak dwa poprzednie nazwiska, stworzył słynny przekład „Diamentowej Sutry”. On również był zdania, że ważniejsze jest przekazanie istoty tekstu aniżeli dosłowność. Nie stronił też od skrótów.

Średniowiecze

W IX wieku król Anglii Alfred Wielki chciał podnieść rangę języka angielskiego, a także dołożyć swoją cegiełkę do podniesienia poziomu wiedzy mu współczesnych. Samodzielnie przygotował przekład na staroangielski takich utworów, jak m.in.: „Pociecha filozofii Boecjusza” czy „Historię kościelną ludu angielskiego” Bedy Czcigodnego.

W XII i XIII wieku powstała Szkoła tłumaczy w Toledo. Spotykali się tu wybitni uczeni z różnych kręgów religijnych: chrześcijanie, przedstawiciele islamu i judaizmu. Do ich głównych osiągnięć należy przetłumaczenie znaczącej części spuścizny po wielkich autorach, myślicielach i uczonych arabskich, żydowskich i ogólnie starożytnych. Przetłumaczyli na język łaciński m.in. całość prac Arystotelesa, Awicenny, Al.-Ghazaliego czy Awicebrona.

Jednym z największych przedstawicieli tej szkoły był Gerard z Kremony. Jako ciekawostkę dodamy, iż to właśnie ten człowiek stał za tym, że w Europie pojawiły się cyfry arabskie.

Roger Bacon w XIII wieku uważał, że tłumacz musi bardzo dobrze opanować zarówno język źródłowy, jak i docelowy, aby móc przygotować wysokiej klasy tłumaczenie. Mało tego, powinien być też świetnym znawcą dziedziny, której dotyczy przekład.

Geoffreya Chaucera w XIV wieku dokonał pierwszych drobnych przekładów na język angielski. Od niego pochodziła angielska tradycja polegająca na przekładach i adaptowaniu dzieł literackich w języku łacińskim i włoskim.

W 1382 roku światło dzienne ujrzało pierwsze tłumaczenie Biblii z języka łacińskiego na angielski. Jego autorem był angielski teolog i reformator Kościoła, Jan Wiklif. Nad tym przekładem pracował ok. 20 lat i bardzo często można spotkać się z określeniem tego tłumaczenia jako tzw. Biblia Wiklifa.

To zaledwie skrawek historii o sztuce tłumaczeń tekstów starożytnych. W tym krótkim artykule chcieliśmy jedynie pokazać, że przekładania wielkich dzieł literackich, filozoficznych, historycznych czy religijnych podejmowali się najbardziej znakomici tłumacze, ludzie, którzy byli znani jako jedne z najwybitniejszych jednostek w swoich dziedzinach wśród współczesnych.

Zależy ci na znalezieniu odpowiedniego tłumacza do twojego projektu? Najlepszych specjalistów na rynku najprościej znaleźć przez sieć kontaktów renomowanego biura tłumaczeń.